Bakım Rehberi

Bitkine iyi bakmanın ücretsiz

ve pratik yolu

Zararlılar ve Hastalıklar Rehberi

Son Güncelleme 29.11.2025

Bitkiler; ev ortamında, bahçede veya tarımsal üretim alanlarında zaman zaman zararlılar ve hastalıklarla karşılaşır. Bu durum, doğal yaşam döngüsünün bir parçasıdır.
Önemli olan; belirtileri doğru okumak, sorunun kaynağını ayırt etmek ve gereksiz uygulamalara yönelmeden doğru müdahale sırasını izlemektir.

Bu rehberde; en yaygın zararlılar ve hastalık grupları, tipik belirtiler, korunma yöntemleri ve pratik müdahale yaklaşımları yer almaktadır.
İçerik, hem hobi amaçlı yetiştiricilik hem de daha geniş ölçekli uygulamalar için temel bir çerçeve sunar.

1) Zararlılar

Zararlılar; bitki özsuyunu emerek, yaprak dokusunu zedeleyerek, kökleri kemirerek veya bitki üzerinde stres oluşturarak gelişimi yavaşlatır.
Birçok zararlı türü hızlı çoğalır; bu nedenle düzenli gözlem ve erken müdahale belirleyicidir.

1.1) Yaprak biti (Aphid)

Yumuşak vücutlu, küçük boyutlu ve hızlı çoğalan zararlılardır. Genellikle taze sürgün ve yaprak altlarını tercih eder.

Belirtiler

Yapraklarda kıvrılma ve şekil bozukluğu
Yapışkan salgı (bal özü)
Karınca hareketliliğinde artış
Yeni sürgünlerde zayıflama ve bozulma

İlk aşamada uygulanabilecek yöntemler

Yaprak altlarının su ile nazikçe yıkanması
Potasyum sabunu / arap sabunu esaslı uygulamalar (etikete uygun doz)
Neem yağı bazlı ürünler (etikete uygun doz, tekrar aralığı ile)
Sarı yapışkan tuzak ile yoğunluk takibi

Kimyasal uygulamalar hakkında not

Profesyonel üretimde, yayılım şiddetine göre ruhsatlı ürünlerle uygulama planlanabilir. Kullanılacak ürün ve doz, bitki türüne ve lokal koşullara göre yetkili uzman yönlendirmesi ile belirlenmelidir.

1.2) Unlu bit (Mealybug)

Özellikle ev bitkilerinde ve bazı meyve türlerinde sık görülür. Beyaz pamuksu görüntü tipiktir ve zamanla fumajin (siyahlaşma) oluşumuna neden olabilir.

Belirtiler

Yaprak diplerinde ve boğumlarda pamuksu kümelenmeler
Yapraklarda sararma, genel zayıflama
Yapışkan salgı ve bunun üzerine gelişen kararma (fumajin)

İlk aşamada uygulanabilecek yöntemler

Görünen bireylerin pamuk ve uygun çözelti ile temizlenmesi
Bitkinin izolasyonu (diğer bitkilerden ayırma)
Neem yağı veya potasyum sabunu bazlı uygulamalar (tekrar aralığı ile)

Uygulama notu: Unlu bit, saklı bölgelerde (yaprak dipleri, gövde boğumları) kalabildiği için tek uygulama çoğu zaman yeterli olmaz; düzenli takip gerekir.

1.3) Örümcek akarı (Spider mite)

Kuru ve sıcak koşullarda hızla çoğalabilen, küçük boyutlu ve yoğun zarara neden olabilen bir gruptur. Ev bitkilerinde kışın kalorifer etkisiyle de artış gösterebilir.

Belirtiler

Yaprak üzerinde noktasal sararma ve matlaşma
Yaprak altlarında ince ağ görünümü
İlerleyen dönemde yaprak dökülmesi ve genel çöküş

İlk aşamada uygulanabilecek yöntemler

Bitkiyi diğerlerinden ayırmak ve yaprak altlarını düzenli kontrol etmek
Ortamdaki aşırı kuru havayı azaltmak (havalandırma ve dengeli nem yönetimi)
Yaprak altlarını suyla nazikçe temizlemek

Not: Akar popülasyonu hızlı büyüyebilir. Erken evrede yapılan temizlik ve izolasyon, ileride daha ağır uygulamaların önüne geçer.

1.4) Beyaz sinek (Whitefly)

Belirtiler

Bitki sallandığında uçuşan küçük beyaz böcekler
Yapışkan salgı ve yapraklarda zayıflama
Gelişim bozukluğu, yapraklarda sararma

İlk aşamada uygulanabilecek yöntemler

Sarı yapışkan tuzaklarla yoğunluk takibi
Yaprak altlarının düzenli temizlenmesi
Potasyum sabunu / arap sabunu veya neem yağı bazlı uygulamalar

1.5) Trips (Thrips)

Belirtiler

Yapraklarda ince çizgiler, gümüşi lekelenme
Genç yapraklarda deformasyon
Çiçeklerde bozulma ve dökülme

İlk aşamada uygulanabilecek yöntemler

Mavi yapışkan tuzaklarla takip
Bitkinin izolasyonu ve düzenli gözlem
Uygun ürünlerle kontrollü uygulama planı (etikete uygun şekilde)

1.6) Kök sinekleri ve kök bölgesi zararlıları (fungus gnat vb.)

Saksı yetiştiriciliğinde sık görülür. Genellikle toprağın sürekli ıslak kalması ile ilişkilidir.

Belirtiler

Toprak yüzeyinde küçük sineklerin görülmesi
Fide ve genç bitkilerde gelişim yavaşlaması
Kök bölgesi problemleri (ikincil çürüme riski)

İlk aşamada uygulanabilecek yöntemler

Sulama sıklığını azaltmak, toprağın yüzeyinin kurumasına izin vermek
Sarı yapışkan tuzaklarla ergin yoğunluğunu azaltmak
Toprak üst yüzeyini havalandırmak ve drenajı iyileştirmek

1.7) Salyangoz ve sümüklüböcek

Belirtiler

Yapraklarda büyük ve düzensiz delikler
Sabah görülen parlak izler
Özellikle gece aktiflik

İlk aşamada uygulanabilecek yöntemler

Akşam saatlerinde gözlem yaparak manuel toplama
Fiziksel bariyerler (bakır şerit gibi) ve tuzak düzenekleri
Bitki çevresinde saklanma alanlarını azaltma (yoğun ot ve artıklar)

2) Hastalıklar

Bitki hastalıkları genel olarak mantar (fungal), bakteriyel, viral ve fizyolojik sorunlar şeklinde gruplandırılır.
Doğru sınıflandırma önemlidir; çünkü örneğin viral sorunlarda “ilaç” ile tedavi yerine yayılımı engelleme yaklaşımı öne çıkar.

2.1) Mantar (fungal) hastalıkları

2.1.1) Külleme

Yaprak üzerinde un serpilmiş gibi beyaz tabaka ile kendini gösterir. Özellikle hava sirkülasyonu zayıf alanlarda yayılma eğilimindedir.

Risk artıran koşullar: Havasız ortam, yanlış sulama, yaprakların uzun süre ıslak kalması
İlk yaklaşım: Enfekte yaprakları uzaklaştırma, bitkiyi havalandırma, sulama düzenini düzeltme

2.1.2) Mildiyö

Belirtiler: Yapraklarda sararma; yaprak altlarında gri-mor tonlu görünüm; ilerleyen dönemde kuruma
İlk yaklaşım: Yaprak ıslaklığını azaltma, enfekte bölgeleri uzaklaştırma, uygun koruyucu/önleyici plan

2.1.3) Kök çürümesi

Çoğunlukla aşırı sulama, drenaj zayıflığı ve havasız kök ortamı ile ilişkilidir.

Belirtiler: Kötü koku, kararmış kökler, bitkide çökme, ıslak toprakta solma
İlk yaklaşım: Sulamayı durdurma, drenajı düzeltme, gerekiyorsa daha geçirgen karışım ile saksı değişimi

2.2) Bakteriyel hastalıklar

2.2.1) Bakteriyel yanıklık

Belirtiler: Yaprak kenarlarında kahverengi sert lekeler, sararma, ani solma
İlk yaklaşım: Enfekte kısımları uzaklaştırma, budama aletlerini dezenfekte etme, sulama ve yaprak ıslaklığını kontrol altına alma

Uygulama notu: Bakteriyel sorunlarda hijyen ve alet dezenfeksiyonu kritik önem taşır. Enfekteli dokunun bitki üzerinde bırakılması yayılımı hızlandırabilir.

2.3) Viral hastalıklar

2.3.1) Mozaik virüsü

Virüs kaynaklı sorunlarda temel hedef, hastalığın yayılmasını engellemektir. Tedavi yaklaşımı sınırlıdır.

Belirtiler: Yapraklarda mozaik desen, deformasyon, büyümede yavaşlama
Yaklaşım: İzolasyon, bulaş kaynaklarının kontrolü, zararlılarla mücadele, alet ve el hijyeni

2.4) Fizyolojik sorunlar (hastalık değildir, ancak çok yaygındır)

Durum	Tipik belirtiler	İlk kontrol
Işık yetersizliği	Soluk renk, cılız gelişim, uzama	Işık düzeyi ve konumlandırma
Aşırı gübreleme	Yaprak uçlarında yanık, toprak yüzeyinde tuz birikimi	Doz ve sıklık; toprak yıkama gerekliliği
Ani sıcaklık değişimi	Yaprak/çiçek dökümü, stres belirtileri	Cereyan, ısı kaynakları ve yer değişimi

3) Korunma ve Önleyici Tedbirler

Zararlı ve hastalıklarla mücadelede en etkili yaklaşım, koruyucu bakım rutinidir. Düzenli kontrol, bakım kayıtları ve hijyen uygulamaları; sorunların büyümeden çözülmesine yardımcı olur.

3.1) Sulama yönetimi

Aşırı sulama; kök çürümesi, mantar sorunları ve saksı sineği problemlerini artırabilir.
Toprağın sürekli “hafif nemli” tutulması her bitki için doğru değildir; bitki türü ve ortam koşulu birlikte değerlendirilmelidir.

3.2) Temizlik ve hijyen

Kurumuş yaprak ve bitki artıklarını düzenli temizlemek
Budama sonrası aletleri uygun şekilde dezenfekte etmek
Yaprak yüzeyindeki tozu temizlemek (ışık alımını ve gözlemi kolaylaştırır)

3.3) Hava akışı

Havasız ortamlar mantar hastalıklarını tetikleyebilir.
Sık dikim ve kapalı taç yapısı, nemi artırarak risk oluşturabilir.

3.4) Yeni bitki karantinası

Yeni alınan bitkiler 10–14 gün ayrı tutulmalı, yaprak altları ve gövde boğumları kontrol edilmelidir.

3.5) Toprak ve saksı hijyeni

Hastalık şüphesi olan eski toprak tekrar kullanılmamalıdır.
Saksı değişiminde kap ve ekipman temizliği ihmal edilmemelidir.

4) Pratik Uygulama Tarifleri (Genel Kullanım Çerçevesi)

Aşağıdaki karışımlar, özellikle erken evrede ve düşük yoğunlukta zararlı/hastalık baskısında destekleyici yaklaşım olarak değerlendirilebilir.
Uygulama öncesi küçük bir alanda deneme yapmak ve bitki türüne göre hassasiyeti gözlemlemek önerilir.

4.1) Potasyum sabunu / arap sabunu bazlı sprey (zararlılar için)

1 litre su
Uygun dozda potasyum sabunu / arap sabunu (ürün talimatına göre)

Uygulama, özellikle yaprak altlarına odaklanacak şekilde yapılır. Yoğunluk durumuna göre belirli aralıklarla tekrar gerekir.

4.2) Neem yağı bazlı sprey (zararlılar için)

1 litre su
Etikete uygun dozda neem yağı bazlı ürün
Karışımı homojenleştirmek için düşük doz yardımcı madde (ürün talimatına göre)

Uygulama aralığı ve doz, ürün etiketine göre planlanmalıdır. Yüksek sıcaklıkta ve direkt güneşte uygulama, yapraklarda stres oluşturabilir.

4.3) Karbonat bazlı çözelti (mantar belirtilerinde destekleyici yaklaşım)

Mantar belirtilerinde bazı uygulamalarda karbonat bazlı çözeltiler destekleyici olarak kullanılabilir. Doz, bitki türüne göre değişebileceği için kontrollü uygulanmalıdır.

5) Hızlı Teşhis Tablosu

Belirti	Muhtemel neden	İlk kontrol adımı
Yaprak altında ince ağ, noktasal sararma	Örümcek akarı	Yaprak altını büyüteçle kontrol, izolasyon
Beyaz pamuksu kümeler	Unlu bit	Boğum ve yaprak diplerini kontrol, mekanik temizlik
Gümüşi çizgiler/lekeler, deformasyon	Trips	Tuzakla takip, genç yaprak kontrolü
Yapışkan yaprak, karınca hareketliliği	Yaprak biti / beyaz sinek	Yaprak altı kontrolü, tuzak ve temizlik
Kötü koku, ıslak toprakta solma	Kök çürümesi	Drenaj ve sulama düzenini kontrol, kök incelemesi
Ani yaprak dökümü	Sıcaklık şoku / yer değişimi / sulama hatası	Konum, cereyan, sulama ve kök durumu
Genel sararma	Sulama hatası / pH etkisi / besin eksikliği	Toprak nemi + pH/tuzluluk değerlendirmesi

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Yoğun salgın, hızlı yayılım, ciddi verim kaybı veya riskli uygulama gerektiren durumlarda; bitki türüne, ürüne ve bölgesel koşullara uygun yetkili uzman görüşü alınması önerilir.

BitkiAnaliz.com Ekibi